Fener Balat Turu Gezilecek Yerler

Merhaba ben Serhat Engül. 2004 yılından beri İstanbul’da faaliyet gösteren bir profesyonel tur rehberiyim. Ağırlıklı olarak Tarihi Yarımada ve Beyoğlu bölgelerinde yerli ve yabancı turistleri gezdiriyorum. Fener Balat gezilecek yerler haritasını ilk kez üyesi olduğum fotoğraf kulübünü gezdirmek için çıkarmıştım. O günden beri de Fener Balat turu benim için bir tutku halini aldı. Çünkü kendine has bir dokusu olan bu semtler, ilk bakışta gördüğümüzden çok daha derin bir geçmişe sahip.

Bu yazıda Cibali’deki Kadir Has Üniversitesi‘nden başlayan ve Balat’taki Demir Kilise‘de biten bir gezi rotasının detaylarını paylaşacağım. Bu yürüyüşü yazıdaki Fener Balat gezi rotasını izleyerek kendiniz de yapabilirsiniz. Ancak bölgeyi iyi bilen bir rehber eşliğinde gezerseniz, arada çok büyük bir fark olacağını garanti edebilirim.

Arkadaşlarınız veya aileniz için özel rehberli Fener Balat turu düzenlemek isterseniz, yazının sonundaki ilgili bölüme bakabilirsiniz. Kendi yakınlarınız ile birlikte kapalı grup halinde gezmek ve yürüyüş temposunu kendinize göre belirlemek keyifli bir deneyim olacaktır.

Fener ve Balat Semtleri Neden Az Bilinir?

Unkapanı’ndaki Atatürk Bulvarı, İstanbul’un tarihi yarımadasını tam ortadan ikiye böler. Doğu yakasında kalan Eminönü, Sirkeci, Sultanahmet ve Beyazıt gibi semtler hem yerli, hem de yabancı ziyaretçilerin akınına uğrar. Milyonlarca insan Kapalıçarşı, Ayasofya ve Topkapı Sarayı‘nı görmek için bu semtlere yönelirler.

Oysa ki, Tarihi Yarımada’nın batısındaki Zeyrek, Cibali, Fener, Balat ve Ayvansaray semtleri de aynı oranda ilgi çekicidir. Bu semtler turistik merkeze biraz daha uzak olduğu için görece olarak daha az ziyaretçi çekerler ve aralarında İstanbul’un saklı mücevherlerinden Fener ve Balat semtleri öne çıkar.

Cibali, Fener ve Balat’a Nasıl Gidilir?

Cibali Fener Balat gezisinin başlangıç noktasına gitmek için öncelikle Cibali semtini bulmanız gerekiyor. Eğer Beyoğlu tarafından geliyorsanız, Atatürk Köprüsü’nden tarihi yarımadaya geçince sağa doğru (Eyüp İstikameti) yönelmek gerekir.

Aynı şekilde Eminönü’nden gelirken de Eyüp istikameti izlenerek sahilden devam edilmelidir. Bu yol üzerinde Fener ve Balat semtlerine gelmeden, ilk önce Kadir Has Üniversitesi karşınıza çıkar. Geç Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemlerinde bir tütün fabrikası olan bu bina, heybeti ile kolayca fark edilir.

Fener Balat yürüyüş turu, genelde grubun Kadir Has Üniversitesi önünde buluşmasıyla başlar. Cibali, Fener ve Balat iç içe geçmiş semtlerdir. Yürüyerek birkaç saat içinde kolayca gezilebilir. Rehberli bir gezi ise ortalama 4 saat sürecektir.

Cibali’nin Simgesi Kadir Has Üniversitesi

Cibali Fener Balat Turu
Kadir Has Üniversitesi

Fener ve Balat Semtlerinin Tarihi

Fener ve Balat semtleri günümüzde halen mahalle kültürünü muhafaza eden şirin semtler. Ancak esas ilgi çekici olan kısmı, bu semtlerin tarihi ve demografik özellikleridir.

Osmanlı Döneminde İstanbul

İstanbul’un 1453 yılında Osmanlıların eline geçmesini takiben, şehrin yapısı tamamen değişti. Zaten çok renkli bir dokuya sahip, işlek bir liman kenti olan Konstantinopolis; Türkler ve Doğu halklarının yoğun bir şekilde buraya akması ile daha da kozmopolit bir yapıya kavuştu. Şehrin yeni yapısı şekillenirken, Rum asıllı vatandaşlar Fener semtine yerleştiler. Hemen yanı başındaki Balat semti ise Musevi vatandaşların evi oldu.

Fener Semti Tarihi

Bizans İmparatorluğu’nun bir diğer adı Doğu Roma İmparatorluğu idi. Antik dönemin meşhur Roma İmparatorluğu’nun mirasını taşıdığı için, Bizans halkları Türkler tarafından Romalı manasına gelen “Rum” olarak bilinir.

Rum vatandaşlar Avrupa dillerine olan hâkimiyetlerinden dolayı, tercüman olarak sarayda görev aldıkları gibi; ticaret ve çeşitli zanaat dalları ile uğraştılar. Hristiyanlığın Ortodoks mezhebine mensup olan Rumlar, Fener Rum Patrikhanesi’nin rehberliğinde, dinlerini özgürce yaşayabildiler.

Balat Semti Tarihi

1492 yılında İspanya’da Hristiyan birliğinin sağlanması ile Güney İspanya’yı mesken tutmuş olan Endülüs Emevîleri bu topraklardan atıldılar. Ancak Katolik hükümdarlar İsabel ve Ferdinand, Müslümanlardan sonra Musevileri de İspanya’da istemediklerini açıkladılar.

Gidecek hiçbir yeri olmayan bu insanlara, Osmanlı İmparatorluğu kucak açtı. Sultan II. Bayezid’in gönderdiği Osmanlı kadırgaları aracılığı ile İstanbul’a getirilen Sefarad Yahudileri, Balat semtine yerleştiler ve burada zaten var olan Musevi halkı ile kaynaştılar.

Böylece Eski İstanbul’un Batı yakası tam bir kültür mozaiği haline geldi. Cibali semtinde yaşayan Türkler, Fener’de Rumlar, Balat’ta ise Musevi yurttaşlar vardı. Sinagog, Cami ve Kiliseler iç içe geçmişti.

Cibali Fener Balat Turu Gezi Rehberi

Cibali Fener Balat turu için hazırladığım gezi rehberine geçmeden önce, size bazı ön bilgiler vererek semtlerin tarihteki önemini vurgulamaya çalıştım. Böyle zengin bir kültürel mirasa sahip olan semtlerin tarihçesinin iyi idrak edilmesi gereklidir. Zira her bir sokağın ve hatta binanın kendine has bir hikâyesi vardır ve bunları güzel bir anlatımla taçlandıran bir profesyonel turist rehberi, gününüze keyif katacaktır.

Cibali Gezilecek Yerler

Cibali Fener Balat turu, Kadir Has Üniversitesi‘nin önünde buluşarak ile başlar. Cibali semtinde gezilecek yerler arasındaki en önemli eser, eskinin Cibali Tütün Fabrikası, günümüzün ise Kadir Has Üniversitesi olan ikonik binadır.

Tarihi 19. Yüzyıl’a dayanan ve Avrupai bir mimari üslubu olan bina, tütün fabrikası olduğu dönemde semtin sosyolojik yapısını değiştirmiş ve Cibali’yi bir işçi semti haline getirmiştir.

Günümüzde ise bir eğitim kurumuna evrilerek, bir kez daha semtin kaderine etki etmiş ve kültürel etkinliklerin merkezi haline gelmiştir. Cibali, Fener ve Balat semtlerinin son yıllarda popüler olmasında bu okulun payı büyüktür.

1. Cibalikapı ve Cibali Karakolu

Üniversiteyi geçtikten sonra kısa bir yürüyüşle Cibali Karakolu adlı meşhur tiyatro oyununa konu olmuş Cibali Karakolu ve bitişiğindeki Cibalikapı (Sur Geçidi) görülebilir.

Cibalikapı ve Cibali Karakolu

2. Gül Camii

Gül Camii, Bizans döneminde insanlara şifa dağıttığına inanılan Azize Theodosia adına inşa edilmiş. Dışarıdan kırmızı tuğlaları ile dikkat çeken yapı, içeriden de harika fotoğraf karelerine imkan tanıyor. Kendi başınıza giderseniz, burayı ziyaret etmek zor olabilir. Binanın görevlisini tanıyan tur rehberleri, size içeriyi gezdirebilir.

Fener Balat Gezi Rehberi
Gül Camii

3. Ayakapı Sur Kapısı ve Karakolu

Geçmişin meşhur Konstantinopolis şehir surlarından, şehre geçit veren kapıları keşfetmeye devam ediyoruz. Bir önceki kapıdan (Cibalikapı) kısa bir yürüyüş ile Ayakapı (Sur Kapısı) ve şimdi Nev-i Cafe adıyla hizmet veren Sur Kapısı Karakolu’nu görebilirsiniz.

Osmanlı döneminde şehre açılan sur kapılarının yanında bir kontrol noktası olarak işlev gören karakollar halen ayakta duruyor. Bazıları böyle kafe olarak hizmet verirken, bazıları ise maalesef terk edilmişler.

blank
Ayakapı Sur Kapısı ve Karakolu

4. Atölye Kafası

Sur Kapısı’ndan içeri girince, duvarda Türk aktör ve aktrislerin resimlerini göreceksiniz. Ahşap işlerinde mahir bir ailenin işlettiği Atölye Kafası, marangoz işçiliği ile kafe işletmeciliğini birleştirerek, ortaya harika bir konsept çıkarmış.

Kafenin iç mekanında çeşit çeşit ahşap işlerini görebiliyor ve kendinizi farklı bir dünyada hissediyorsunuz. Kafenin dışında ise sokak sanatçılarının yaptığı Türk sinema oyuncularının figürleri, instagram için harika sahneler sunuyor.

Fener Balat’ta fotoğraf çekilecek yerler arasında Atölye Kafası olmazsa olmaz mekanlar arasında bulunuyor. Bölgeyi gezip de burada fotoğraf çektirmeyen pek yoktur.

Fener Balat Sokakları
Atölye Kafası

Fener Semtinde Gezilecek Yerler

Fener semtinde büyük bir kültürel miras saklıdır. Fener semtinde gezilecek yerler arasında elbette Fener Rum Patrikhanesi ve onun içindeki Aya Yorgi Kilisesi en önemli eserlerdir.

1. Maraşlı İlkokulu

Fener Rum Patrikhanesi‘ne sahil tarafındaki Dr. Sadık Ahmet Caddesi‘nden giderseniz. Aşağıda resmini göreceğiniz yapı ile karşılaşabilirsiniz.

Efes Antik Kenti‘nden fırlamış gibi duran Maraşlı İlkokulu, zengin bir Rum armatör tarafından, Fener Semti‘ne bağışlanan paralarla yapılan bir okul. Ancak ne yazık ki, günümüzde öğrencisi kalmadığı için hizmet vermiyor.

Fener Balat Gezisi sırasında böyle terk edilmiş binalarla sıkça karşılaşacaksınız. Geçmişin görkemini halen yansıtan bu binaların restore edilmesi ve insanlara hizmet vermesi güzel olurdu!

blank
Maraşlı İlkokulu

2. Fener Rum Patrikhanesi

Rum Ortodoks Patriği, Bizans İmparatorluğu’nun gücünün doruğunda olduğu zamanlarda Hristiyanlığın en güçlü lideriydi. Bir dönem Papa kadar büyük bir otoriteye sahip olan Patrik, İmparatorlara taç giydirirdi ve büyük itibar sahibiydi.

Bizans’ın gücünü yitirmesi ile etki alanı daralan ve 1204’teki Latin İstilası sırasında Haçlı askerlerinin Konstantinopolis’i istila etmesi ile zayıflayan Patrikhane, 1261’de şehir Bizanslılar tarafından geri alınsa da asla eski gücüne kavuşamadı.

Ancak günümüzün Ortodoks Dünyası göz önüne alındığında, bir zamanlar Konstantinopolis Patriğinin ne kadar güçlü bir nüfuz alanı olduğu anlaşılabilir. Zira Doğu Avrupa, Rusya ve Orta Doğu‘da yaşayan Hristiyanların ezici çoğunluğu Ortodoks mezhebine mensup.

Fatih Sultan Mehmet, Patrikhanenin göz bebeği olan Ayasofya‘yı camiye çevirmiş, ancak Patriklik kurumunun varlığına bir son vermemiş. Bilakis Patrikhaneye yazdığı fermanla can ve mal güvenliği tanımış, işlevini sürdümesini sağlamış.

Fener Rum Patrikhanesi ve içindeki en önemli eser olan Aya Yorgi Kilisesi, Fener Balat semtlerinde gezilecek yerler arasında başı çekiyor.

blank
Fener Rum Patrikhanesi

3. Aya Yorgi Kilisesi

Aya Yorgi Kilisesi, Patrikhane bahçesi içinde bulunan küçük ve güzel bir kilisedir. Kilisenin merkezindeki ahşaptan oyma, altın varaklı İkonastasis (altar) göz kamaştırır. Eğer içeride ayin yapıldığı bir zamana denk gelirseniz, oldukça farklı ve ilgi çekici bir ibadet tarzını gözlemleyebilirsiniz. Okunan ilahilerin hüzünlü bir ağıta benzer tınısı kulak vermeye değerdir.

blank
Aya Yorgi Kilisesi

4. Fener Rum Lisesi

Fener Rum Lisesi, Ortodoks Patrikhanesi’ne din adamı yetiştirmek üzere kurulmuş bir ilahi bilimler fakültesidir. (Günümüzde özel statülü bir lise ancak artık din ağırlıklı eğitim vermiyor.) Mimar Konstantin Dimadis tarafından 1881 yılında inşa edilmiş olan bu yapı, çok ayırt edici bir mimariye sahiptir.

Instagram’da Fener veya Balat etiketi ile en çok paylaşılan yapı budur. Çünkü tüm haşmetiyle Ayasofya misali insanın karşısına çıkınca, yeni keşfedilmiş bir hazine olarak insanın içinde tatlı bir kıpırtıya sebep olur.

İnsanlar muhteşem bir keşif yapmanın heyecanı ile bu okulu, Fener Rum Patrikhanesi zannederler. İnternette çoğu paylaşımda bu yanılgıya şahit olabilirsiniz.

Fener Balat Gezilecek Yerler

blank
Fener Rum Lisesi

5. Moğolların Meryemi Kilisesi

Bu kilise, İstanbul’un fethinden günümüze dek varlığını sürdürmüş tek kilise. Ne kadar cemaati azalmış olsa da, halen işlevini sürdürmektedir. Kilisenin içinde, Fatih Sultan Mehmet’in 15. Yüzyıl’da yazdığı bir ferman var. Bu fermanda buyurulduğu üzere, Moğolların Meryemi Kilisesi asla camiye çevrilmemiş ve İstanbul’un Rum Ortodoks halkına ait kalmış.

6. Dimitri Kantemir Müzesi

Dimitri Kantemir, Fener semtinden yetişip, Osmanlı bürokrasisinde bir gayrimüslim vatandaşın ulaşabileceği en yüksek seviyelere kadar tırmanmış ve Osmanlı’nın Balkan topraklarındaki Boğdan Eyaleti valisi olmuş.

Birçok dil konuşabilen; şiir, felsefe, müzik ve bilimle yakından alakadar olan bir aydın imiş. Türk musikisinde birçok eser bestelemiş ve eski eserleri notalara dökerek yok olmaktan kurtarmış. Geçmişte yaşadığı konak, bugün Fener semtinde, Merdivenli Mektep Sokak’ta Dimitri Kantemir Müzesi adıyla hizmet vermektedir.

7. Kiremit Caddesi Evleri

Balat’ın aşağıda bahsi geçecek olan Merdivenli Yokuş Evleri ne kadar meşhursa, Fener’in Kiremit Caddesi Evleri de o kadar meşhurdur.

Moğolların Meryemi Kilisesi’ni gezdikten sonra Usturumca Sokak‘tan aşağı doğru salınıp, yokuşun daha başından tüm güzelliği ile arz-ı endam eden bu evleri sakın kaçırmayın derim.

Fener Balat Renkli Evler

Fener Balat Renkli Evler
Kiremit Caddesi

Balat’ta Gezilecek Yerler

Balat’ta gezilecek yerler arasında İstanbul’un en önemli üç sinagogundan biri olan Ahrida Sinagogu ve Osmanlı döneminin Bulgar cemaatinin kilisesi olan Sveti Stefan Kilisesi en başta geliyor.

Balat, Yunanca “Saray” anlamında gelen Palation kelimesinden devşirme bir isimdir. Bizans İmparatorları şehir merkezinin dışında kalan Blachernae Sarayı’na deniz yoluyla geldikleri ve içeriye bu kapıdan girdikleri için bu ismi almıştır. Balat, Osmanlı döneminde Musevi yerleşkesi olduğu için, semtte çokça Sinagog bulunur.

1. Ahrida Sinagogu

Ahrida Sinagogu, Balat semtindeki en önemli sinagog olarak kabul edilir. Makedonya’dan göç eden Museviler tarafından inşa edilmiştir. Günümüzde maalesef izinsiz girilemeyen bu Sinagogun iç mekânı eşsiz kalitede mobilyalara sahiptir. Ayine katılanlara hitap edilen vaaz kürsüsü, Nuh’un Gemisi‘nin pruvasını andıran bir platformun üzerine yerleştirilmiş ve bu efsanenin anısı canlı tutulmuştur.

Balat Gezi Rehberi

blank
Ahrida Sinagogu

2. Merdivenli Yokuş Sokak

Fener Balat turu sırasında çekilen fotoğrafların birçoğu Merdivenli Yokuş Sokak‘ta çekilir. Balat’ın meşhur renkli evlerinin olduğu sokaktır. Balat gezisi sırasında, biraz karmaşık olan ara sokaklara girilerek bulunabilir.

Fener Balat Renkli Evler Sokağı

blank
Merdivenli Yokuş Sokak

3. Surp Hraştagabed Ermeni Kilisesi

Surp Hraştagabed Ermeni Kilisesi, aslında bir Rum Ortodoks Kilisesi olan ve daha sonra Padişah fermanı ile Ermeni vatandaşlara tahsis edilen bir kilisedir. Orijinal yapı 1692’de yanıp kül olmuş ve yeniden yapılmış ancak yine de sıkça çıkan yangınlarda zarar görmüştür. Nihayet 19. Yüzyıl’da Sultan II. Mahmut’un emri ile bir daha yangından zarar görmesin diye kârgir (taş) yapı olarak inşa edilmiştir.

5. Sveti Stefan Kilisesi

Fransız Devrimi sonrası milliyetçilik akımlarından etkilenen Bulgar cemaati, Fener Rum Patrikhanesi’nin boyunduruğundan çıkmak istemiş ve Sveti Stefan Kilisesi adıyla kendi kiliselerini inşa etmişlerdir. Ancak Haliç sahilinde kiliseye ayırılan arazi dolgu alan olduğu için, Haliç’e kaymasın ve kalıcı olsun diye tamamen demir ve çelikten üretilmiştir. Kiliseye bu denenle “Demir Kilise” veya Bulgar cemaatine ait olduğu için “Bulgar Kilisesi” de denir.

blank
Sveti Stefan Kilisesi

Özel Rehberli Fener Balat Turu

Fener Balat Gezilecek Yerler yazısında bölgeyi gezmek adına faydalı bilgiler paylaştım. Fener Balat turumuza Cibali semtindeki Kadir Has Üniversitesi’nden başladık. Daha sonra Fener semtinden geçerek, turumuzu Balat’taki Demir Kilise’de sonlandırdık. Çizdiğim Fener Balat gezi rotası ile bu turu kendiniz yapabilirsiniz. Ancak özel rehberli Fener Balat turu yapmanın unutulmaz bir deneyim olduğunu da tekrar belirtmek isterim.

Bu yazıyı kaleme alan Serhat Engül, bölge üzerinde uzmanlaşmak için uzun yıllardır çaba sarf eden bir turist rehberidir. Serhat Engül’ün rehberliği eşliğinde ailenizi veya arkadaşlarınızı toplayıp 10 kişiye kadar özel rehberli kapalı grup turu organize edebilirsiniz. Veyahut eşinize veya sevgilinize unutulmaz bir Fener Balat turu hediye edebilirsiniz. Özel rehberli turlarda, rehberin sizinle birebir ilgilenmesi sayesinde, bu eski semtlerin hiçbir detayını kaçırmazsınız.

Ayrıca özel rehberli Fener Balat turu düzenleyerek, grubun peşinden koşturmak yerine esnek bir tur programını takip etmiş olursunuz. Böylece size çevreyi keşfedecek ve fotoğraf çekecek daha fazla zaman kalır.

Cibali, Fener, Balat semtlerini gezmek isteyen yerli veya yabancı misafirleriniz için bilgili ve güvenilir bir tur rehberi arıyorsanız bizimle iletişim sayfasından irtibata geçebilirsiniz. Bu tur için hem Türkçe, hem de İngilizce rehberlik hizmeti veriyorum. Serhat Engül, TURSAB’a bağlı A grubu bir seyahat acentesi olan BarefootPlus Travel bünyesinde çalışmaktadır.

blank
Barefoot Travel

Fener Balat Gezi Rehberi ve Gezilecek Yerler